Reformer pilates, yaylı ve raylar üzerinde kayan bir platformu olan özel bir makine üzerinde yapılan pilates çalışmasıdır; Türkiye'de "aletli pilates" denince de çoğunlukla bu kastedilir. Stüdyomuza ilk kez gelenler genellikle aynı soruları sorar: makine nasıl çalışır, faydaları neler, mat pilatesten farkı ne? Bu rehberde hepsini 2016'dan beri Pendik'te ders veren eğitmenler olarak anlatıyoruz.
Kısa cevap: reformer pilates, Joseph Pilates'in geliştirdiği yöntemin, raylar üzerinde kayan bir karyola ve direnci ayarlanabilen yaylardan oluşan reformer makinesinde uygulanmasıdır; yaylar hareketi hem zorlaştırarak kuvvet kazandırır hem de gerektiğinde destekleyerek yeni başlayanlara uygun hâle getirir. Türkiye'de "aletli pilates" denince de çoğunlukla bu kastedilir. Mat pilatesten temel farkı, direncin vücut ağırlığıyla sınırlı kalmayıp yaylarla ayarlanabilmesidir.
Reformer Ne Demek? Adın ve Yöntemin Kısa Tarihi
Reformer, İngilizcede "yeniden biçimlendirmek, düzeltmek" anlamına gelen reform kelimesinden türemiştir; kabaca "yeniden biçimlendiren" demektir. Pilates dünyasında ise tek bir şeyi anlatır: yöntemin kurucusu Joseph Pilates'in "Universal Reformer" adıyla geliştirdiği yaylı egzersiz makinesini. Ad, bedenin duruşunu ve hareket alışkanlıklarını yeniden düzenleme fikrine gönderme yapar.
Joseph Hubertus Pilates 1883'te Almanya'nın Mönchengladbach kentinde doğdu. Çocukluğunda astım başta olmak üzere sağlık sorunları yaşadığı, bu yüzden gençliğinde jimnastik, boks ve farklı beden disiplinleriyle yoğun biçimde ilgilendiği anlatılır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Alman vatandaşı olarak Britanya'da gözaltı kamplarında tutuldu. Bu dönemde kamp arkadaşlarına egzersiz yaptırdığı ve yatağa bağlı hastalar için yatak çerçevelerine yaylar takarak dirençli çalışma düzenekleri kurduğu aktarılır; bugünkü pilates aletlerinin fikri bu denemelerden doğmuştur.
Pilates 1926'da New York'a göç etti ve eşi Clara ile birlikte bir stüdyo açtı. Yöntemine Contrology (kontroloji) adını verdi: zihnin kasları bilinçli olarak yönetmesi. Yöntemin temelini yerde yapılan hareketler oluşturuyordu; 1945'te yayımlanan Return to Life Through Contrology kitabında 34 mat hareketi yer alır. Reformer ve diğer aletler bu hareketleri desteklemek, zorlaştırmak ve çeşitlendirmek için tasarlandı. Yani reformer, mat çalışmasının sonradan çıkmış modern bir alternatifi değil, aynı kurucunun aynı prensipleri farklı bir zemine taşımak için yaptığı kardeş ekipmandır. "Pilates" adı ise yöntem, 1967'deki ölümünden sonra öğrencileri aracılığıyla yayıldıkça benimsendi.
Reformer Makinesi Nasıl Çalışır?
Reformer ilk bakışta karmaşık görünür, ama mantığı dört parçayla anlaşılır:
- Karyola (carriage): Raylar üzerinde ileri geri kayan, üzerine yattığınız, oturduğunuz ya da diz çöktüğünüz hareketli platform.
- Yaylar: Karyolayı makinenin gövdesine bağlar. Kaç yay ve hangi ağırlıkta yay takıldığına göre direnç değişir.
- Ayak barı (footbar): Ayaklarla ya da ellerle ittiğiniz, yüksekliği ayarlanabilen bar.
- Kayışlar (straps): Makinenin arka ucundaki makaralardan geçen, el ya da ayakla tutulan kayışlar.
Temel prensip şu: karyolayı ayak barından iterek ya da kayışları çekerek uzaklaştırdığınızda yaylar gerilir ve sizi geri çekmek ister. İtme ya da çekme bölümü kası kısalarak çalıştırır; karyolanın geri dönüşünü yavaş ve kontrollü karşılamak ise kası uzayarak çalıştırır. Derste "karyolayı çarptırmayın" uyarısını sık duymanızın nedeni budur: dönüş, işin yarısıdır.
Yayların en az bilinen özelliği ise direnç kadar destek de sağlamalarıdır. Bacak presinde yay eklemek işi zorlaştırır. Plank ya da diz üstü yapılan hareketlerde ise ağır yay karyolayı sabitler ve hareketi kolaylaştırır; hafif yay karyolanın her an kaymasına izin verdiği için kontrolü tamamen size bırakır. Bazı hareketlerde yay, vücut ağırlığınızın bir kısmını taşıyarak henüz tek başına yapamayacağınız bir hareketi destekli olarak yapmanızı sağlar. Güçlendikçe destek azalır ve hareketin tam hâline ilerlersiniz.
Bir derste bacak presi (footwork), köprü, fil (elephant) ve deniz kızı (mermaid) gibi hareketler bu parçaların farklı kombinasyonlarıyla yapılır. Omuz takozları, baş desteği ve kutu gibi diğer parçaları ve 20 temel hareketi seviye seviye reformer pilates hareketleri rehberimizde anlattık.
Aletli Pilates Nedir? Reformer ve Diğer Klasik Aletler
"Aletli pilates", ekipmanla yapılan pilatesi yerde yapılandan ayırmak için kullanılan, Türkiye'ye özgü pratik bir ifadedir. İngilizcede genellikle doğrudan aletin adı söylenir ya da equipment-based pilates denir. Stüdyoların büyük çoğunluğunun ana ekipmanı reformer olduğu için bir stüdyoya "aletli pilatesiniz var mı?" diye sorduğunuzda, aslında reformer dersi olup olmadığını sorarsınız. Yani günlük kullanımda aletli pilates ile reformer pilates aynı şeydir. Teknik olarak ise aletli pilates daha geniş bir şemsiyedir ve Joseph Pilates'in tasarladığı diğer aletleri de kapsar.
Cadillac (Trapez Masası)
Yüksek bir masa ve üzerine kurulu metal bir çerçeveden oluşur. Çerçeveye takılan yaylar, itme ve çekme barları ve askılar sayesinde yatarak, oturarak, diz üstünde ve ayakta çalışılabilir. Destekli çalışmalarda ve tek bir bölgeyi izole etmekte güçlüdür. Adının "aletlerin Cadillac'ı" benzetmesinden geldiği anlatılır. Geniş yer kapladığı için grup stüdyolarından çok birebir çalışmalarda görülür.
Wunda Chair (Pilates Sandalyesi)
Yaylarla bağlı bir pedalı olan kompakt bir kutudur; Joseph Pilates'in onu küçük New York dairelerinde mobilya olarak da kullanılabilsin diye tasarladığı anlatılır. Küçük görünümüne rağmen en zorlayıcı aletlerden biridir: dar bir oturma alanı üzerinde denge, tek taraflı bacak kuvveti ve sıkı bir gövde kontrolü ister.
Ladder Barrel
Kavisli, fıçı biçiminde bir gövde ile ona yakın duran tahta bir merdivenden oluşur. Ayaklar merdivene sabitlenirken gövde fıçının üzerinde öne, arkaya ve yana uzanır. Omurganın esnemesi, kalça hareketliliği ve gövdenin yan kasları için kullanılır.
Spine Corrector
Ladder Barrel'ın küçük ve yere konan kardeşidir: kavisli bir sırt ve bir basamaktan oluşur. Üzerine sırtüstü uzanıldığında göğüs kafesini açar ve omurganın geriye esnemesini destekler; karın ve bacak serilerinde de kullanılır. Gün boyu bilgisayara doğru öne kapanan bir beden için özellikle değerlidir.
Bu aletlerin hepsi aynı ilkeye dayanır: yay ya da kavisli bir yüzeyle bedene hem direnç hem destek vermek. Çoğu stüdyoda hepsi bir arada bulunmaz; reformer neredeyse her yerde vardır, diğerleri stüdyonun büyüklüğüne ve odağına göre değişir. Stüdyomuzda dersler reformer ve mat çalışması üzerine kuruludur; barrel gibi yardımcı ekipmanları da program içinde kullanırız.
Reformer Pilates Faydaları: Ne Kazandırır?
Aşağıdaki faydalar düzenli ve doğru teknikle yapılan bir çalışmada ortaya çıkar. Pilates bir tedavi yöntemi değildir; buradaki her başlık "destekler, katkı sağlar" düzeyinde okunmalıdır.
Derin gövde kaslarını çalıştırır
Belinizi ve omurganızı asıl taşıyan kaslar aynada gördükleriniz değil; karnın en derin katmanındaki transversus abdominis, omurga boyunca uzanan multifidus, pelvik taban ve diyaframdır. Reformer pilatesin nefes ve merkez çalışması doğrudan bu katmanı hedefler. Kazanılan şey mekik sayısıyla ölçülen bir karın kuvveti değil, gün içinde gövdeyi taşıyan sessiz bir destektir.
Duruşu destekler
Öne düşen baş, yuvarlaklaşan üst sırt ve içe dönen omuzlar çoğu zaman kas uzunluğu ve kuvvet dengesizliğinden kaynaklanır; alışkanlığa bağlı bu tür duruş sorunları çalışmayla değişebilir. Reformerda kayışlarla yapılan sırt ve kol serileri zayıflayan kasları güçlendirir, esneme bölümleri kısalanları uzatır. Skolyoz gibi yapısal durumlarda ise pilates hekim takibinin yerine geçmez, ona eşlik eder. Konuya özel çalışmaları duruş bozukluğu egzersizleri rehberimizde topladık.
Eklemleri zorlamadan kuvvet kazandırır
Reformer hareketlerinin büyük bölümü sırtüstü, yan yatarak ya da oturarak yapılır; zıplama ve darbe yoktur. Bu, dizlere ve omurgaya binen dikey yükü azaltırken yay direnciyle kaslara ölçülü ve kademeli artırılabilen bir yük vermeyi mümkün kılar. Kuvvet gelişimi için gereken de budur: yükün az az ve kontrollü biçimde artması.
Esneklik ve hareket açıklığını artırır
Pilates esnekliği pasif germeyle değil, kontrollü hareketle geliştirir. Kayışlarda yapılan bacak serilerinde ve deniz kızı gibi esnemelerde kas, yük altında uzar. Böylece kazandığınız açıklık, gündelik hayatta kullanabildiğiniz ve kuvvetle desteklenen bir açıklık olur.
Denge ve koordinasyonu geliştirir
Kayan bir platform üzerinde çalışmak, stabilizasyon kaslarını sürekli devrede tutar. Karyola, gövde kontrolünüzü kaybettiğiniz anda sarsılarak bunu size hissettirir; bir tarafınız diğerinden güçlüyse makine bunu saklamaz. Ayakta yapılan denge çalışmaları, ileri yaşta gündelik dengeyi korumaya da katkı sağlar.
Nefes ve beden farkındalığı kazandırır
Pilateste nefes, kaburgaların yanlara ve arkaya doğru genişlediği bir nefestir ve her hareket bir nefes ritmine bağlanır. İlk haftalarda en erken fark edilen değişim çoğu zaman fiziksel değil, bu farkındalıktır: masada nasıl oturduğunuzu, yerden bir şeyi nasıl aldığınızı, omuzlarınızın nerede durduğunu fark etmeye başlarsınız.
Her seviyeye uyarlanabilir
Aynı makinede yay sayısı, karyola ayarı ve hareket varyasyonu değiştirilerek hiç spor yapmamış biri de yıllardır antrenman yapan bir sporcu da kendi seviyesinde çalışabilir. Yeni başlayan biri için ekipman, hareketi erişilebilir kılan şeydir; ileri seviyede ise aynı ekipman, hafif yay ve uzun kaldıraçlarla dersin en zor anlarını yaratır.


